کاهش جمعیت، مهمترین بحران اجتماعی فرهنگی

گفت‌وگوی اختصاصی پایگاه خبری چراغ با سمیه مرتاض

بررسی بحران کاهش جمعیت و راهکارهای فرهنگی–اجتماعی

+ خانم مرتاض باتوجه به اینکه بحران کاهش جمعیت در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های اجتماعی و فرهنگی کشور مطرح شده است و بسیاری از کارشناسان بر این باورند که حل این مسئله نیازمند توجه به لایه‌های فرهنگی و بازتعریف نقش زن در جامعه است، شما این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

_ نگاه به این موضوع باید از جایگاه ارزشمند مادری آغاز شود. وقتی به آیات و روایات اسلامی رجوع می‌کنیم، اهمیت نقش زن و مادر در جامعه به‌وضوح آشکار است؛ خداوند اطاعت از والدین را در کنار توحید و پرستش خود مطرح کرده است. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نه‌تنها مادر ائمه و پیامبرند، بلکه الگویی کامل از زن مسلمان هستند که هم در خانه و هم در جامعه نقش‌آفرینی کرده‌اند. اگر بانوان به اهمیت نقش مادری واقف شوند، مسئله جمعیت به‌طور طبیعی حل خواهد شد، چرا که کلید این مسئله در دست زنان است.

+برخی معتقدند زنان امروز میان ایفای نقش در خانواده و حضور اجتماعی دچار دوگانگی شده‌اند. شما این وضعیت را چگونه تحلیل می‌کنید؟

_ متأسفانه برخی مقاصد سیاسی نقش مادری را به حاشیه برده‌اند. در حالی که زن علاوه بر ایفای نقش مادری، می‌تواند در عرصه‌های اجتماعی نیز فعال باشد و این نه‌تنها منافاتی ندارد بلکه بسیار ارزشمند است. همان‌طور که حضرت زهرا در کنار تربیت فرزندان، بهترین کنشگر سیاسی و اجتماعی زمان خود بودند، امروز نیز زنان ما می‌توانند در هر دو عرصه نقش‌آفرینی عمیق و تأثیرگذار داشته باشند.

+ شما تأکید کردید که اگر نقش مادری به‌درستی بازتعریف شود، بحران جمعیت حل خواهد شد. این بازتعریف باید چگونه صورت گیرد؟

_زن محور اصلی تغییر و تحول در جامعه است. زنان نیمی از جامعه‌اند و بر نیمه دیگر تأثیرگذارند. اگر به اهمیت نقش خود پی ببرند، بحران جمعیت و بسیاری از بحران‌های فرهنگی و اجتماعی نیز رفع خواهد شد. نقش مادری نخستین و بنیادی‌ترین نقش زن در جامعه است که در فطرت او نهاده شده، اما سبک زندگی مکانیکی و رسانه‌ای باعث شده نقش بیرونی زن پررنگ‌تر از نقش درونی دیده شود و این عدم توازن زنان را دچار سردرگمی کرده است.

+ با توجه به دوگانگی‌ای که امروز بسیاری از بانوان میان نقش مادری و نقش اجتماعی تجربه می‌کنند، به نظر شما چه اقداماتی باید از سوی نهادهای دولتی و فعالان اجتماعی صورت گیرد و رسانه‌ها و کنشگران فرهنگی چگونه می‌توانندزمینه بازتعریف جایگاه زن را فراهم کنند؟

_ برای بازتعریف این نقش مهم، همه افراد جامعه باید در کنار هم نقش‌آفرینی کنند. اگر کل بدنه جامعه با احساس مسئولیت وارد شود، نقش مادری و جایگاه بانوان در خانواده به اوج اهمیت خود خواهد رسید. وظیفه حاکمیت اسلامی نیز ایجاد فضایی بدون دغدغه برای زنان است تا آنان بتوانند به‌راحتی در خانه و جامعه ایفای نقش کنند. قوانین حمایتی مانند کاهش ساعات کاری، ایجاد مهدکودک در محیط‌های اداری و تسهیلاتی که دغدغه‌های مادر شدن را کاهش دهد باید پررنگ‌تر شود. رسانه‌ها و کنشگران اجتماعی نیز نقش بسیار مهمی در معرفی راهکارها و قوانین مثبت دارند و باید اهمیت و جایگاه زن و مادر به‌درستی تبیین شود. در این مسیر، معرفی الگوهای کامل مانند حضرت زهرا و زنان موفقی که در تاریخ و امروز در هر دو عرصه نقش‌آفرینی کرده‌اند، راه‌حل اصلی رفع این دوگانگی است. نمونه‌هایی مانند خانم دباغ که فرمانده سپاه پاسداران شد و حامل پیام امام برای گورباچف بود، نشان می‌دهند زن مسلمان می‌تواند در هر دو عرصه بدرخشد. زنان بسیاری داریم که هم در خانواده امنیت روانی و عاطفی ایجاد کرده‌اند و هم در جامعه اثرگذار بوده‌اند؛ این زنان باید شناخته و روایت شوند.